MEZOTERAPİ KOMPLİKASYONLARI VE YÖNETİMİ
Mezoterapi, ilk kez 1952 yılında Fransız doktor Pistor tarafından tanıtılan, çeşitli kozmetik ve kozmetik olmayan endikasyonları olan modern bir tedavidir. Amaç, fibroblast aktivitesini ve kollajenogenezi uyarmak, ayrıca yaşlanma sürecinde meydana gelen elastin dejenerasyonunu ve sürekli transepidermal su kaybını tersine çevirmektir.
Çok sayıda endikasyon için çeşitli mezoterapi protokollerinin geliştirilmesi, kümülatif güvenlik değerlendirmesini zorlaştırmaktadır ve bu noktaya kadar mezoterapi ile ilgili risk değerlendirmesi için daha büyük kohort çalışmaları yapılmamış olması da güvenli mezoterapi uygulamaları açısından bir risk oluşturmaktadır.
Bu yazı, şimdiye kadar derlenmiş literatürler ışığında mezoterapi ile ilişkili tüm komplikasyonları sunmayı amaçlamaktadır.
1. Enfeksiyöz Komplikasyonlar
M. tuberculosis ve sıklıkla da M. tuberculosis dışı diğer fırsatçı mikobakterilerin enjeksiyon bölgesi enfeksiyonlarına dair çok fazla yayın bulunmaktadır. (1, 2) Bildirilen vakalarda izole edilen mikobakterilerin çoğu, M. abscessus, M. chelonae ve M. fortuitum’dur. Daha az sıklıkta M. cosmeticum, M immunogenum ve M. bovis türü mikobakteriler görülür. (1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) Bir mikobakteriyel enfeksiyonun tedavisi, çoklu antibiyotiğe direnci nedeniyle zor olabilir. (10) Antibiyogram yapıldıktan sonra tedavi bireyselleştirilmelidir. Tedavi, direnç riskini azaltmak için en az iki antibiyotik ajandan oluşmalıdır. (10, 11) Zor vakalarda üçlü rejimler bile tanımlanmıştır. (12) Mikobakterilerin çoğu klaritromisin gibi antibiyotiklere duyarlıdır. Eritromisin, amikasin, doksisiklin, siprofloksasin, tobramisin, tigesiklin ve sefoksitin mikobakteri duyarlı kullanılan antibiyotiklerdendir. (5, 10, 11) Vakaların çoğunda tedavi süresi, hastanın bağışıklığının durumuna ve enfeksiyonun ciddiyetine göre 2 ile 6 ay arasında değişebilmektedir. (6,10) Bazı vakalarda uzun süreli antibiyotik tedavisine rağmen rezidüel lezyonların devam edebilir. (10) Bu şekil dirençli mikobakteriyel enfeksiyon vakaları için başka bir yaklaşım ise cerrahi eksizyondur. Antibiyotik tedavisi ile birlikte veya antibiyotik tedavisi olmaksızın izole lezyonlar üzerinde uygulanabilir. (5, 6) Enfeksiyonun başarılı bir şekilde tedavi edildiği durumlarda bile kalıcı yara izi kalabileceği unutulmamalıdır. (7)
Mikobakteriler dışında, diğer organizmalar mezoterapi ile ilişkili enfeksiyöz ajanlar olarak daha az sıklıkla tanımlanmıştır. (13, 14) Nocardia brasiliensis ve mantar enfeksiyonları bunlara örnektir. (13, 15)
Enfeksiyon riskini en aza indirmek için, epidermis M. fortuitum gibi çeşitli tüberküloz olmayan mikobakteri türleri için geçici bir taşıyıcı görevi görebileceğinden, bu tür mini invaziv prosedürlerin sterilite kurallarına uyan lisanslı doktorlar tarafından yapılması önemlidir. (1, 6) Tedavi kliniğindeki uygun hijyenik koşulların ve kontaminasyon içermeyen aletlerin kullanımı da garanti edilmelidir. (1,6,10)
2. Enfeksiyöz Olmayan Komplikasyonlar
Enfeksiyöz olmayan komplikasyonlar söz konusu olduğunda, çeşitli advers reaksiyonlar tanımlanmıştır.
Kullanılan ürünler yağ bazlı bile olsa bazen fosfatidilkolin, deoksikolat, buflomedil, silika veya karnitin gibi ajanların yanı sıra çok sayıda başka birçok farklı maddenin mezoterapi uygulamasından sonra granülomatöz yabancı cisim reaksiyonlarının meydana gelebilmektedir. (16, 17) Bu vakalarda tedavi, intralezyonel steroidlerin birkaç seansta uygulanmasıdır. (16) Sistemik kortikosteroidlerin uygulanması ile ilgili yaklaşımlar da bulunmaktadır.
Granülom oluşumunun yanı sıra, yaygın olarak görülen bir diğer yan etki, mezoterapötik ajanın enjeksiyonuna bağlı olarak dermişte septal veya lobüler pannikülit, ciddi vakalarda mikroapse oluşumu, mikrokalsifikasyon ve subkutan kist oluşumu ile yaygın yağ nekrozu ve ülser gelişmesidir. (18) Bu, özellikle selülit tedavisi olarak hizmet eden fosfatidilkolin içeren mezoterapi kokteylleri sonucu görülebilir. (18) Tedavide 3 aylık sürede 100 mg Dapson, izole durumlarda başarılı bir şekilde kullanılmıştır. (19, 20) Mezoterapi ile ilişkili kutanöz ülserler için diğer rejimler, %2 fusidik asit ile lokal tedaviye ek olarak günlük 100 mg doksisiklin kullanımını içerir.
Mezoterapinin kullanım alanları arasında androgenetik alopesi tedavisi yer almaktadır. Ancak, çoğunlukla mezoterapiye bağlı yağ nekrozu ve apse oluşumuna bağlı olarak tedavinin kendisine bağlı olarak skarlı veya skarsız alopesi oluşabilir. (21) Buradaki ana histopatolojik özellikler, terminal anagen kıl foliküllerinin olmaması ve artan sayıda telojen ve katagen foliküler ünitedir. (22, 23) Tercih edilen tedavi iltihaplı dokuların cerrahi olarak çıkarılması, alopesi için ise topikal minoksidil reçete edilerek etkilenen bölgeye topikal melatonin solüsyonu ile günde iki kez intralezyonel salin enjeksiyonlarının uygulanmasını içermektedir. (21, 24)
Mezoterapi sonrası akut ürtiker söz konusu olduğunda, önerilen yaklaşım tedavinin kesilmesi ve antihistaminiklerin verilmesidir. (25, 26) Diğer intolerans reaksiyonları arasında likenoid ilaç döküntülerinin görünümü yer alır; mezoterapi, Koebner fenomeni yoluyla önceden var olan dermatolojik koşulların şiddetlenmesine yol açabilen uyarıcı faktör olarak suçlanmıştır. (27, 28) Bu durumda ise hem tedavinin kesilmesini hem de sistemik steroid kullanımını gerektmektedir. (29, 30)
Daha az sıklıkta görülen yan etkiler arasında; mezoterapi sırasında enjekte edilen maddelerin migrasyonuna bağlı gelişen subkutan ödem gibi mekanik komplikasyonlar, tirotoksikoz, iskemik kolit, psikoz ve kullanılan materyalin bir arteriole kazara enjeksiyonuna bağlı gelişen kutanöz nekrozun damar obliterasyonuna neden olması (emboli cutis medicamentosa veya Nicolau sendromu) sayılabilir. (31, 32) Bu tür oblitere damar vakalarındaki yönetim, ülser pansumanları ile lokal tedavinin yanı sıra terapötik dozda antikoagülan ajanların sistemik uygulamasını ve sistemik vazodilatatörlerin uygulanmasını içerir. (33)
Mezoterapinin daha az ciddi komplikasyonları, enjekte edilen maddelerin uygulanmasına bağlı ağrı, morarma ve ödemdir. Bunlar daha çok lokalize ve geçici olma eğilimindedir ve tedavileri, lokal anesteziklerin uygulanmasının yanı sıra seans aralarının uzatılmasıdır. (34) Kafa derisi mezoterapi tedavisinde kendi kendini sınırlayan baş ağrısı ve kaşıntı gibi hafif semptomlar görülebilmektedir. (34) Uygulanan enjeksiyonların bir sonucu olarak hafif kanama beklenebilse de son derece nadir durumlarda daha büyük organize hematomların oluşumu da görülebilir. (35)
Sonuç olarak gelişebilecek herhangi bir yan etki riskini en aza indirmek için, mezoterapi prosedürünün her endikasyon için standardizasyonu gereklidir. (36) Tedavi koşullarını optimize etmek için mesleki eğitim, yeterli bilimsel altyapı ve temel hijyen standartlarına uyulması garanti edilmelidir. Ayrıca, sadece hekimleri olası yasal komplikasyonlardan korumak için değil, aynı zamanda hastayı tedavinin yarar ve risklerini daha iyi anlaması konusunda eğitmek amaçlı tedaviye başlamadan önce bilgilendirilmiş bir onam alınması gereklidir. (36)
KAYNAKLAR
1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Outbreak of mesotherapy‐associated skin reactions–district of Columbia area, january‐february 2005. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2005;54(44):1127‐1130.
2. Del‐Castillo M, Palmero D, Lopez B, et al. Mesotherapy‐associated outbreak caused by Mycobacterium immunogenum. Emerg Infect Dis. 2009;15:357‐359.
3. Da Mata JO, Hernández‐Pérez R, Corrales H, Cardoso‐Leao S, de Waard JH. Follow‐up on an outbreak in Venezuela of soft‐tissue infection due to Mycobacterium abscessus associated with meso‐ therapy. Enferm Infecc Microbiol Clin. 2010;28:596‐601.
4. Couderc C, Carbonne A, Thiolet JM, et al. Non‐tuberculous myco‐ bacterial infections related to esthetic care in France, 2001–2010. Med Mal Infect. 2011;41:379‐383.
5. Regnier S, Cambau E, Meningaud JP, et al. Clinical management of rapidly growing mycobacterial cutaneous infections in patients after mesotherapy. Clin Infect Dis. 2009;49:1358‐1364.
6. Quiñones C, Ramalle‐Gómara E, Perucha M, et al. An outbreak of Mycobacterium fortuitum cutaneous infection associated with mesotherapy. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2010;24:604‐606.
7. Difonzo EM, Campanile GL, Vanzi L, Lotti L. Mesotherapy and cutaneous Mycobacterium fortuitum infection. Int J Dermatol. 2009;48:645‐647.
8. Del‐Castillo M, Palmero D, Lopez B, et al. Mesotherapy‐associated outbreak caused by Mycobacterium immunogenum. Emerg Infect Dis. 2009;15:357‐359.
9. Marco‐Bonnet J, Beylot‐Barry M, Texier‐Maugein J, et al. Mycobacterial bovis BCG cutaneous infections following mesotherapy: 2 cases. Ann Dermatol Venereol. 2002;129:728‐731.
10. Galmés‐Truyols A, Giménez‐Duran J, Bosch‐Isabel C, et al. An out‐ break of cutaneous infection due to Mycobacterium abscessus associ‐ ated to mesotherapy. Enferm Infecc Microbiol Clin. 2011;29:510‐514.
11. Wongkitisophon P, Rattanakaemakorn P, Tanrattanakorn S, Vachiramon V. Cutaneous Mycobacterium abscessus infection asso‐ ciated with mesotherapy injection. Case Rep Dermatol. 2011;3:37‐41.
12. Nagore E, Ramos P, Botella‐Estrada R, Ramos‐Níguez JA, Sanmartín O, Castejón P. Cutaneous infection with Mycobacterium fortuitum after localized microinjections (mesotherapy) treated successfully with a triple drug regimen. Acta Derm Venereol. 2001;81:291‐293.
13. Rodríguez‐Gutiérrez G, Toussaint S, Hernández‐Castro R, Sánchez‐ León Mdel C, Arenas R Nocardia brasiliensis infection: an emer‐ gent suppurative granuloma after mesotherapy. Int J Dermatol. 2014;53:888‐890.
14. González F, Hernández C, Henao L, et al. Infección cutánea por Micobacterias y Nocardia asociada a mesoterpia. Vitae. 2004;20:1‐7.
15. Gamo R, Aguilar A, Cuétara M, et al. Sporotrichosis following meso‐ therapy for arthrosis. Acta Derm Venereol. 2007;87:430‐431.
16. Kutlubay Z, Gokalp H, Ince U, Engin B. Cutaneous foreign body granulomas associated with lipolytic cocktail: who is the enemy, me‐ sotherapy or drugs injected? J Cosmet Laser Ther. 2017;19:310‐312.
17. Ramos‐e‐Silva M, Pereira AL, Ramos‐e‐Silva S, Piñeiro‐Maceira J. Oleoma: rare complication of mesotherapy for cellulite. Int J Dermatol. 2012;51:162‐167.
18. Park EJ, Kim HS, Kim M, Oh HJ. Histological changes after treat‐ ment for localized fat deposits with phosphatidylcholine and sodium deoxycholate. J Cosmet Dermatol. 2013;12:240‐243.
19. Polat M, Üstün H. A case of mesotherapy‐induced panniculitis. Cutan Ocul Toxicol. 2016;35:163‐164.
20. Tan J, Rao B. Mesotherapy‐induced panniculitis treated with dap‐ sone: case report and review of reported adverse effects of mesotherapy. J Cutan Med Surg. 2006;10:92‐95.
21. Kadry R, Hamadah I, Al‐Issa A, Field L, Alrabiah F. Multifocal scalp abscess with subcutaneous fat necrosis and scarring alopecia as a complication of scalp mesotherapy. J Drugs Dermatol. 2008;7:72‐73.
22. Duque‐Estrada B, Vincenzi C, Misciali C, Tosti A. Alopecia second‐ ary to mesotherapy. J Am Acad Dermatol. 2009;61:707‐709.
23. Schmutz JL, Barbaud A, Trechot P. Alopecia and mesotherapy. Ann Dermatol Venereol. 2010;137:338.
24. El‐Komy M, Hassan A, Tawdy A, Solimon M, Hady MA. Hair loss at injection sites of mesotherapy for alopecia. J Cosmet Dermatol. 2017;16:e28‐e30.
25. Rallis E, Kintzoglou S, Moussatou V, Riga P. Mesotherapy‐induced urticaria. Dermatol Surg. 2010;36:1355‐1356.
26. Urbani CE. Urticarial reaction to ethylenediamine in aminophylline following mesotherapy. Contact Dermatitis. 1994;31:198‐199.
27. Babacan T, Onat AM, Pehlivan Y, Comez G, Tutar E. A case of the Behcet’s disease diagnosed by the panniculits after mesotherapy. Rheumatol Int. 2010;30:1657‐1659.
28. Bessis D, Guilhou JJ, Guillot B. Localized urticaria pigmentosa trig‐ gered by mesotherapy. Dermatology. 2004;209:343‐344.
29. Vaillant L, de Muret A, Muller C, Machet L, Lorette G. Lichenoid drug eruption after mesotherapy. Ann Dermatol Venereol. 1992;119:936‐937.
30. Grojean MF, Vaillant L. Lichenoid eruption caused by mesotherapy. Ann Med Interne. 1995;146:365‐366.
31. Kim JB, Moon W, Park SJ, et al. Ischemic colitis after mesotherapy combined with anti‐obesity medications. World J Gastroenterol. 2010;16:1537‐1540.
32. Tor PC, Lee TS. Delirium with psychotic features possibly associ‐ ated with mesotherapy. Psychosomatics. 2008;49:273‐274.
33. Zaragoza J, Delaplace M, Benamara M, Estève E. A rare side ef‐ fect of mesotherapy: Nicolau syndrome. Ann Dermatol Venereol. 2013;140:713‐717.
34. Moftah N, Moftah N, Abd‐Elaziz G, et al. Mesotherapy using dutasteride‐containing preparation in treatment of female pattern hair loss: photographic, morphometric and ultrustructural evaluation. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2013;27:686‐693.
35. Brandão C, Fernandes N, Mesquita N, et al. Abdominal haemato‐ ma–a mesotherapy complication. Acta Derm Venereol. 2005;85:446.
36. Mammucari M, Lazzari M, Maggiori E, et al. Role of the informed consent, from mesotherapy to opioid therapy. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2014;18:566‐574.
